21. yüzyıl itibari ile kelime anlamı ve kullanım şekli değişmiş olan ‘’gotik’’ kelimesinin ilk çıkış yeri ve tarihi oldukça derin bir geçmişe dayanıyor. 12. Yüzyıl Rönesans çağı ile başlayan akıl ve mantık çağı siyasete, toplumsal ideolojiye ve din konularına yansırken aynı zamanda sanata ve mimariye de izlerini bıraktığını görüyoruz. Ortaçağ Avrupa’sının sosyo-ekonomik büyümesini belki de en çok o dönemlerin yapılarında rastlıyoruz. Bu mimarinin en önemli eseri tabiki Notre Dame Katedrali.
Fransızca kökenli ‘’gotik’’ kelimesi Rönesans döneminde Romalıların kendilerini alt tabakadan ayırmak için kullandıkları ‘’barbar’’ anlamına gelen bir kelimedir. Genellikle tam olarak ‘’ Anadolulu, cahil, neredeyse hiçbir iyi özelliğini geliştirmemiş’’ diyebileceğimiz madunlar için kullanılan gotik konsepti 18. Yüzyıla gelindiğinde artık korku öğeleri içeren bir edebiyat türüne dönüşmüştür. 20. yüzyılın sonlarına gelindiğinde ise terim bir kez daha değişerek, yoğun göz makyajı ve tamamen siyah kıyafetlerle karakterize edilen bir tarz ve alt kültür hâlini almıştır. Şimdi tonoz yapılarıyla ve transeptleriyle gotik yapının neden ve nasıl çıktığına bir göz atalım.
12. yüzyıldaki yarım daireli köprülü Romanesk yapılar ayakta durabilmek için çok kalın duvarlara ihtiyaç duyuyordu ve bu da yoğun bir kas gücü artı mesai gerektiriyordu. Tam da bu sebepten, dönemin ustaları ince ve daha narin sütunlarla birlikte daha ince ve sivri kemerler yapmaya başladılar böylece bu yöntem hem yapımı kolaylaştırdı hem de yapıların daha geniş ve uzun olmasını sağladı. Daha sonrasında mimaride büyük bir adım atılırken yavaş yavaş katedraller ve bazilikalar da Gotik sanat esintisi altına girmeye başladı. Bununla birlikte belli başlı bazilikalarda, eski lahitte adı geçen hükümdarların tasvirleri yapılmaya başlandı ve sergilendi. Böylece bu gotik yapılar katedrallerin kapı ve pencerelerinde estetik bir figür haline geldi.
Gelelim gotik mimar ile iç içe olan terimlere. ‘’Tonoz’’ terimi genellikle birden fazla taş veya tuğladan yapılan kemerin sıra sıra dizilmesi ile oluşan bir örtü sistemidir. Bu model genellikle yüksek ağırlıkları ve ölçüleri taşımada oldukça güçlüdür. Geniş ve yüksek tavanlarda en estetik duranlardan bir tanesidir aynı zamanda. Tonoz yapıların en ünlü örneklerinden Londra’daki Westminster Manastırının yeniden inşa edildiği zamandaki projesi baz alınabilir.
Öte yandan yine sürekli kiliselerde görmüş olduğumuz yuvarlak ve vitraylı pencereler ve camlar. Dönemin gotik mimarisinin bütün teknik özellikleri belirlendikten sonra yapı işi bir süre sonra estetik kaygısıyla harmanlanmaya başlandı. O yüzden günümüzde Katedrallerin veya kiliselerin en merkez ve en yüksek kısımlarında kocaman renkli vitray camlarla karşılaşıyoruz. Bu pencerelere ise ‘’gül pencere’’ deniyor. 17. Yüzyıl literatürüne giren bu terim, günümüzde bütün yuvarlak pencereler için kullanılmakta. Ek olarak, kilise ve katedrallerin dinsel bütünlüğü yansıtması için yapılan transeptler. Genellikle giriş alanından başlayıp katedralin sonuna kadar veya yarısına kadar gelen transept girişi, yapıya tepeden bakıldığında haç işareti şeklindedir.
Özetle, gotik katedrallerin inşası, Orta Çağ Katolik Kilisesi’nin gücü ve etkisiyle yadsınamaz biçimde bağlantılıydı. Ruhani ve dünyevi konularda merkezi otorite konumunda olan kilise, ilahi yetkisini fiziksel yapılar aracılığıyla görünür kılmayı amaçlamıştı. Katedraller; ibadet, hac ve toplumsal yaşamın odak noktaları olarak hizmet etmiş, kilisenin her yerde hazır ve nazır oluşunu ve otoritesini simgelemiştir.
Bana kalırsa bir klasik olarak modern mimarinin çok önünde bir konsept. Günümüzde minimalizm adı altında servis edilen dümdüz beyaz taş duvarlardansa, karışık, iç içe geçmiş ama bir ruh taşıyan karmaşık yapıları tercih edeceğimi gönül rahatlığı ile söyleyebilirim. Çıplak ellerle yapılan bu mimari şaheserlerin hangi köşesine bakarsanız bakın mutlaka bir detay ile karşılaşırsınız. Bu yüzden böylesine ince işçilik ve planlama ile yapılan mimarinin sahibine hakkını vermek ve şapka çıkarmak gerekir.
